Aιδόνι


ΑΗΔΟΝΙ

lusciniamegarhynchos

Το αηδόνι είναι αποδημητικόν πουλί (ανήκει στην οικογένεια των συλβιϊδών) και από το πιο ενδιαφέρον εκ των ωδικών πουλιών. Πρόκειται για ένα πουλί από τα πιο αγαπημένα της Ελληνικής υπαίθρου που έχει συνδέσει το όνομά του με πολλούς μύθους, θρύλους και παραδόσεις.
Το γνήσιο αηδόνι(Luscinia megarhynchos)  είναι ένα μικρόσωμο πουλί, συνολικού μήκους περίπου 16,5 εκ. με άνοιγμα πτερύγων 24 εκ., δεν έχει εντυπωσιακό φτέρωμα. Γενικά έχει μουντά χρώματα, καφέ-κανελί ράχη με καστανοκόκκινο ουροπύγιο και ουρά. Η κοιλιά του είναι ωχρή γκριζωπή με πιο ανοιχτόχρωμο λαιμό, ενώ το στήθος του είναι ομοιόμορφο αμμόχρωμο μπεζ.
Έχει μεγάλα μαύρα μάτια, τα οποία περιβάλλονται από αχνό λευκό δαχτυλίδι. Το αρσενικό διακρίνεται του θηλυκού γιατί κάτω από το ράμφος του έχει μια σταχτόχρωμη έντονη δαχτυλιά που καταλήγει μέχρι την ουρά ,ενώ το θηλυκό είναι  ομοιόμορφο προς το κάτω μέρος του σώματος.

Ζει σε ρεματιές, δάση, κήπους με πυκνή βλάστηση, συχνά κοντά σε νερό, αλλά μπορεί να ζει και σε πιο άνυδρα μέρη που να έχει πυκνούς θάμνους. Είναι  χρησιμότατο πουλί στην γεωργία γιατί τρέφεται με σκουλήκια και έντομα που τα βρίσκει σκαλίζοντας το έδαφος με το ράμφος του. Από το γένος του αηδονιού είναι γνωστά σε διάφορες χώρες περίπου 180 είδη ,μεταξύ αυτών δε διακρίνεται ως πιο καλλικέλαδος  η Φιλομήλα
Το αηδόνι δικαίως κατέχει τον τίτλο του βασιλιά των ωδικών πτηνών μιας και κανένα ωδικό πτηνό δεν το φτάνει σε γλυκύτητα και διάρκεια. Το μελωδικό του κελάηδημα ακούγεται κυρίως την εποχή του ζευγαρώματος και ειδικά το σούρουπο και τις νυχτερινές ώρες. Έχει κελάηδημα ηχηρό, μελωδικό, ποικιλόμορφο με μικρές ενδιάμεσες παύσεις και αποτελείται από τρίλιες, σφυρίγματα που μοιάζουν με φλάουτο και κελαρύσματα νερού.
‘Έχει την ικανότητα να αλλάξει από είκοσι έως εικοσιτέσσερις στροφές. Συνήθως όταν κελαηδάει, κάθεται σε ένα ψηλό κλαδί σε ανοιχτό μέρος για να μπορεί να αντιληφθεί τους εχθρούς του.

image001

Τον Απρίλιο καταφθάνουν πρώτα τα αρσενικά αηδόνια για να βρουν το μέρος που θα μείνουν, και μια βδομάδα αργότερα έρχονται και τα θηλυκά.
Το αηδόνι χτίζει την φωλιά του στο έδαφος σε σωρούς φύλλων ή λίγο ψηλότερα σε πυκνούς θάμνους για να μην διακρίνεται. Για το χτίσιμο της φωλιάς του χρησιμοποιεί φύλλα και ξερά χόρτα και την στρώνει με πούπουλα.
Το θηλυκό γεννά τον Μάιο 4-7 αυγά με καστανό λαδί κέλυφος, τα οποία επωάζει για δύο εβδομάδες (17-18 μέρες),πάντα δε υπερτερούν τα αρσενικά 4/1.
Όταν “απογαλακτιστούν” οι πρώτοι νεοσσοί και το επιτρέψουν οι καιρικές συνθήκες, μπορεί να κάνει και δεύτερη επώαση σε διάστημα λιγότερο των δυο μηνών μετά την πρώτη. Τα μικρά αναπτύσσονται τόσο γρήγορα που μπορούν και συμμετέχουν στη φθινοπωρινή μετανάστευση.

Στην Ελλάδα φιλοξενούμε 5 είδη ,που διαφέρουν μεταξύ τους ως προς το μέγεθος ,το χρώμα και το κελάδημα.

1) Αηδών η γνησία (Luscinia megarhynchos) (παραμένει χειμώνα καλοκαίρι σε θερμά μέρη της Ελλάδας)

2002
2) Αηδών η τεθύς ή Τσιχλάηδονο(Luscinia Luscinia)(έχει σταχτόφαιο χρώμα και πιτσιλωτό στήθος ,το συναντάμε στην βόρεια Ελλάδα).
‘Έχει λιγότερο ευχάριστο κελάηδημα από αυτό του γνήσιου αηδονιού, είναι περισσότερο ηχηρό παρά μελωδικό, με σειρά κελαριστών και κροταλιστών ήχων που ακούγονται χιλιόμετρα μακριά ιδιαίτερα τις ήσυχες νύχτες.

image002

3)Αηδών η ερυθρόνωτος(έχει κανελί χρώμα)
4.002

4)Αηδών η φοινίκουρος(έχει το χρώμα της σκουριάς ,είναι δε μικρόσωμη)

5002

5)Αηδών η λάλος( μεγαλόσωμη κελαηδάει χειμώνα καλοκαίρι)

6002

Αηδόνια που ζουν στην Ρωσική στέπα ,την Σκανδιναβία αλλά Κίνα και γενικά στην Ασιατική Ήπειρο ,έχουν καταγραφεί από διάφορους ερευνητές , σε μερικά από αυτά   βρήκα την επιστημονική τους ονομασία και πότε καταγράφηκαν για πρώτη φορά.
Από τις φωτογραφίες βλέπουμε ότι υπάρχουν και όμορφα δείγματα αηδονιών. Βέβαια κανένα από αυτά δεν μπορεί να φτάσει το μεγαλείο του Γνήσιου αηδονιού στο κελάηδισμα.
*  Luscinia brunnea (Hodgson, 1837) +

7002

*  Luscinia calliope (Pallas, 1776) +

8002

*  Luscinia cyane (Pallas, 1776) +
9002

*  Luscinia luscinia (Linnaeus, 1758) +
*  Luscinia megarhynchos (Brehm, 1831) +

*  Luscinia obscura (Berezowski & Bianchi, 1891) +

10001
*  Luscinia pectardens (David, 1877) +

11002

*  Luscinia pectoralis (Gould, 1837) +

12002

*  Luscinia ruficeps (Hartert, 1907) +

13002

*  Luscinia sibilans (Swinhoe, 1863) +

14002

*  Luscinia svecica (Linnaeus, 17

15002

Ασυνήθιστα είδη αηδονιών που συναντάμε στην Ελλάδα είναι :
Α)Το κουφαηδόνι, (Cercotrichas galactotes),
16002
Πρόκειται για ένα ντροπαλό πουλί, που ζει και αναπαράγεται σε περιοχές με ανοιχτούς θάμνους, κοίτες ποταμών με αρμυρίκια, φραγκοσυκιές και φιστικιές. Έχει μήκος από 12–14 εκ. Έχει καστανή πλάτη και υπόλευκη κοιλιά. Η ουρά του είναι μακριά, καστανοκόκκινη, με ασπρόμαυρες κηλίδες που διακρίνονται όταν είναι απλωμένη. Συχνά κρατά τη ουρά του ανασηκωμένη. Διακρίνεται από το λευκό φρύδι, τη στενή σκούρα οφθαλμική γραμμή, τα έντονα σχέδια στο κεφάλι και την σκούρα πλευρική λωρίδα στην κορώνα. Το κουφαηδόνι περνάει πολύ χρόνο στο έδαφος. Το κελάηδημά του έχει έναν τόνο μελαγχολίας, μοιάζει με αυτό της τσίχλας, αλλά είναι πιο υψηλότονο και με περισσότερα τιτιβίσματα.
Β)Το λευκόλαιμο αηδόνι,(Irania  gutturalis):
17002
Eνα ιδιαίτερο είδος αηδονιού που ζει και αναπαράγεται μόνο στην Λέσβο όταν επιστρέφει από την ανατολική  Αφρική.  Πρόκειται για ένα ντροπαλό πουλί, που ζει και αναπαράγεται σε περιοχές με πυκνούς θάμνους και κελαηδά κρυμμένο, το κελάηδημα του είναι γρήγορο και ακατάπαυστο και αποτελείται από δυνατά σφυρίγματα και σκληρά καλέσματα.
Είναι κομψό με μακρύ λαιμό και πόδια, μακρύ και ισχυρό ράμφος και μακριά μαύρη ή σκούρα γκρίζα ουρά που είναι συχνά ανασηκωμένη. Έχει πορτοκαλί στήθος, λευκή στενή τραχηλιά, μαύρα πλαϊνά κεφαλιού, λευκό φρύδι και μολυβί πάνω μέρος.
Γ)Αηδών η κυάνουρος (tarsiger cyanurus):
18002
Πρόκειται για ένα πουλί, που ζει και αναπαράγεται σε περιοχές με πυκνά έλατα στις σκανδιναβικές χώρες, η πλάτη και η ουρά του είναι μπλε με πορτοκαλί πλαϊνά κάτω από τις φτερούγες και λευκό λαιμό ,το κελάηδισμα του είναι επαναλαμβανόμενο  και μοιάζει με της τσίχλας.

19001

Πολλές Λαϊκές   Παραδώσεις έχουν να κάνουν με το αηδόνι ,αλλά αυτή που πραγματικά μιλάει για την ομορφιά της φωνής του και για το νυχτερινό κελάηδισμα είναι  η παρακάτω :

Κάποτε, τα πουλιά αποφάσισαν να κάνουν ένα διαγωνισμό τραγουδιού για να ψηφίσουν τον καλύτερο τραγουδιστή Μαζεύτηκαν όλα, σε ένα όμορφο λιβάδι και τραγουδούσαν με τη σειρά.
Νικητής θα έβγαινε το πουλί που θα έπαιρνε τις περισσότερες ψήφους.
Επειδή κάθε πουλί θαρρούσε πως είναι ο καλύτερος τραγουδιστής, έγραφε το δικό του όνομα στο ψηφοδέλτιο.
Μόνο το αηδόνι έδειξε σεμνότητα και δεν ψήφισε τον εαυτό του. Και μην μπορώντας να αποφασίσει για ένα άλλο πουλί, έριξε λευκό ψηφοδέλτιο.
Όταν έφτασε η μεγάλη στιγμή και ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα, τι είχε συμβεί;
Κάθε πουλί, ο κότσυφας, η καρακάξα, ο σπίνος, το ψαρόνι, η κουκουβάγια, το κοράκι, ο παπαγάλος και όλα τα άλλα πουλιά, είχαν πάρει από μία ψήφο αφού το καθένα είχε ψηφίσει μόνο τον εαυτό του.
Μόνο το αηδόνι δεν είχε πάρει καμιά.
«Το αηδόνι δεν πήρε ούτε μία ψήφο!»
«Είναι ο χειρότερος τραγουδιστής!»
«Να μην ξανατραγουδήσει!» φώναζαν.
Λυπημένο το αηδόνι πήγε και κούρνιασε σε ένα μικρό θάμνο.
Μα, όταν ήρθε η νύχτα και όλα τα πουλιά αποκοιμήθηκαν, δεν μπόρεσε να σωπάσει περισσότερο και… μέσα στη σιγαλιά της νύχτας, κάτω από τον έναστρο ουρανό, άρχισε να κελαηδάει.
Κι έτσι γίνεται εδώ και πολλά χρόνια…
Όταν βασιλεύει ο ήλιος και γεμίζει ο ουρανός με το φεγγάρι και τα αστέρια και απλώνεται η σιωπή σε όλη τη γη, τότε υψώνεται η φωνή του αηδονιού και μαγεύει όλους όσους την ακούνε.
Η κουκουβάγια, ο γκιώνης, η καρακάξα, το κοράκι και όλα τα άλλα πουλιά έχουν καταλάβει από καιρό πως αδίκησαν το αηδόνι, μα κανένα δε βρήκε το θάρρος να επανορθώσει και να ζητήσει συγγνώμη.
Έτσι, το αηδόνι συνεχίζει να σωπαίνει τη μέρα και να κελαηδάει τη νύχτα…

Παύλος  Διγαλάκης
Μέλος ΠΣΕΠΠ  G13